بروزرسانی یا آپدیت BIOS مادربرد یکی از مهمترین کارهایی است که در بعضی شرایط برای افزایش سازگاری قطعات، پشتیبانی از پردازندههای جدید، رفع مشکلات سختافزاری و بهبود پایداری کامپیوتر انجام میشود. با این حال، برخلاف آپدیت یک برنامه معمولی در ویندوز، بروزرسانی BIOS حساستر است و اگر فایل اشتباه انتخاب شود یا فرآیند فلش کردن BIOS در میانه کار قطع شود، ممکن است سیستم دیگر بهصورت عادی بوت نشود.
به همین دلیل نباید صرفاً به این دلیل که نسخه جدیدی از BIOS منتشر شده، بدون بررسی آن را نصب کنید. ابتدا باید مدل دقیق مادربرد، نسخه فعلی BIOS و تغییرات نسخه جدید را بررسی کنید و سپس از روش مناسب همان مادربرد برای آپدیت استفاده کنید.
در مادربردهای جدید، شرکتهایی مانند ASUS، MSI، Gigabyte و ASRock ابزارهایی برای سادهتر کردن این فرآیند ارائه کردهاند. برای مثال ASUS از ابزار EZ Flash، MSI از M-FLASH، Gigabyte از Q-Flash و ASRock از Instant Flash استفاده میکند. بسیاری از مادربردهای جدید حتی قابلیت BIOS Flashback دارند که در برخی شرایط امکان بروزرسانی BIOS را بدون بوت شدن کامل سیستم فراهم میکند.
در این راهنمای جامع، تمام مراحل بروزرسانی BIOS از پیدا کردن مدل مادربرد و نسخه فعلی گرفته تا آماده کردن فلش، اجرای آپدیت، تنظیم BIOS بعد از بروزرسانی و رفع مشکلات احتمالی را بررسی میکنیم.
BIOS چیست؟
BIOS مخفف Basic Input/Output System است و یکی از بنیادیترین بخشهای یک کامپیوتر محسوب میشود. BIOS نوعی Firmware است که روی حافظهای مخصوص روی مادربرد ذخیره میشود و قبل از اجرای Windows یا هر سیستم عامل دیگری شروع به کار میکند.
زمانی که دکمه Power کامپیوتر را فشار میدهید، BIOS یا نسخه مدرن آن یعنی UEFI وظیفه دارد قطعات اصلی سیستم مانند پردازنده، حافظه RAM، کارت گرافیک و حافظههای ذخیرهسازی را شناسایی و بررسی کند.
پس از آن فرآیندی با نام:
POST – Power-On Self-Test
انجام میشود. اگر قطعات اصلی سیستم بهدرستی شناسایی شوند، Firmware کنترل سیستم را به Boot Loader و سپس سیستم عامل منتقل میکند.
کاربر همچنین میتواند با ورود به BIOS تنظیمات مختلف سختافزاری مانند سرعت RAM، ترتیب Boot، سرعت فنها، Secure Boot، TPM، Resizable BAR و بسیاری از تنظیمات پردازنده را تغییر دهد.
امروزه تقریباً تمام مادربردهای جدید از UEFI BIOS استفاده میکنند، اما اصطلاح BIOS همچنان به شکل عمومی برای اشاره به Firmware مادربرد استفاده میشود.
آپدیت BIOS چیست؟
آپدیت BIOS به فرآیند جایگزین کردن نسخه Firmware فعلی مادربرد با نسخه جدیدتر گفته میشود. سازنده مادربرد میتواند با انتشار نسخه جدید BIOS، کدهای Firmware را اصلاح یا قابلیتهای جدیدی به آن اضافه کند.
این بروزرسانی ممکن است شامل مواردی مانند:
- پشتیبانی از پردازندههای جدید
- افزایش سازگاری با RAM
- برطرف کردن مشکلات Boot
- افزایش پایداری سیستم
- اصلاح مشکلات USB یا PCIe
- بهبود سازگاری SSDهای NVMe
- رفع مشکلات امنیتی
- بهبود تنظیمات پردازنده
- اصلاح مشکلات مربوط به XMP یا EXPO
- بهبود عملکرد برخی قطعات
باشد.
ASUS نیز در راهنمای رسمی خود، افزایش سازگاری و پایداری سیستم، رفع مشکلات شناختهشده و اضافه شدن پشتیبانی از سختافزارهای جدید را از دلایل اصلی انتشار BIOS جدید معرفی میکند.
آیا آپدیت BIOS ضروری است؟
خیر. برخلاف Windows Update یا بروزرسانی بعضی نرمافزارها، لزوماً نیازی نیست همیشه جدیدترین BIOS مادربرد را نصب کنید.
اگر سیستم بدون مشکل کار میکند، پردازنده و RAM بهدرستی شناسایی میشوند و قابلیت خاصی در نسخه جدید نیاز ندارید، آپدیت BIOS همیشه ضروری نیست.
حتی ASRock در راهنمای Instant Flash خود اشاره میکند که اگر سیستم بهدرستی کار میکند، بروزرسانی BIOS بدون دلیل مشخص الزاماً توصیه نمیشود.
در مقابل، در شرایطی مانند نصب یک پردازنده جدید که BIOS فعلی از آن پشتیبانی نمیکند، بروزرسانی BIOS ممکن است کاملاً ضروری باشد.
بنابراین بهتر است قبل از آپدیت، بخش توضیحات یا Release Notes نسخه BIOS در صفحه پشتیبانی مادربرد را مطالعه کنید.
اگر در توضیحات نسخه جدید موردی وجود دارد که مستقیماً به سختافزار یا مشکلی که دارید مربوط میشود، آپدیت BIOS منطقی است.
چه زمانی باید BIOS را بروزرسانی کنیم؟
یکی از رایجترین دلایل بروزرسانی BIOS، ارتقای پردازنده است. برای مثال ممکن است مادربرد شما از نظر سوکت با یک نسل جدید CPU سازگار باشد اما برای شناسایی آن به BIOS جدیدتر نیاز داشته باشد.
در چنین شرایطی اگر پردازنده جدید را روی مادربردی با BIOS قدیمی نصب کنید، احتمال دارد سیستم روشن شود اما POST انجام نشود و تصویری روی مانیتور مشاهده نکنید.
آپدیت BIOS همچنین زمانی مفید است که سازنده مادربرد نسخهای برای رفع مشکل خاصی مانند ناپایداری RAM، مشکلات Boot، اختلال USB یا سازگاری PCIe منتشر کرده باشد.
اگر RAM شما با فعال کردن XMP یا EXPO ناپایدار است نیز ممکن است نسخه جدید BIOS شامل بهبود Memory Compatibility یا نسخه جدید Microcode/AGESA باشد.
در سیستمهای AMD بهروزرسانیهای BIOS ممکن است شامل نسخه جدید AGESA باشند که در سازگاری پردازنده و حافظه نقش مهمی دارد.
در سیستمهای Intel نیز نسخههای جدید BIOS میتوانند شامل Microcode و اصلاحات مربوط به پردازنده باشند.
از کجا بفهمیم نسخه BIOS کامپیوتر چیست؟
قبل از دانلود هر فایل، ابتدا باید نسخه فعلی BIOS را بدانید.
یکی از سادهترین روشها در Windows استفاده از ابزار System Information است.
کلیدهای:
Windows + R
را فشار دهید و دستور زیر را وارد کنید:
msinfo32
سپس Enter را فشار دهید.
در پنجره System Information گزینه:
BIOS Version/Date
را پیدا کنید.
در این قسمت سازنده BIOS، شماره نسخه و تاریخ آن نمایش داده میشود.
روش دیگر ورود مستقیم به BIOS است. هنگام روشن شدن سیستم معمولاً با فشار دادن کلید:
Delete
یا
F2
میتوانید وارد BIOS شوید.
نسخه BIOS اغلب در صفحه اصلی یا بخش System Information نمایش داده میشود.
چگونه مدل دقیق مادربرد را پیدا کنیم؟
دانستن مدل دقیق مادربرد اهمیت بسیار زیادی دارد، زیرا BIOS هر مادربرد فقط برای همان مدل طراحی شده است.
حتی مادربردهایی که نام بسیار مشابهی دارند ممکن است فایل BIOS متفاوتی داشته باشند.
برای مثال:
TUF Gaming B850-PLUS WIFI
و
TUF Gaming B850M-PLUS WIFI
دو مادربرد متفاوت هستند.
گاهی Revision مادربرد نیز اهمیت دارد؛ مخصوصاً در بعضی محصولات Gigabyte که یک مدل ممکن است با Revisionهای مختلف تولید شده باشد.
برای پیدا کردن مدل مادربرد میتوانید از System Information، نرمافزارهایی مانند CPU-Z یا نوشته چاپشده روی خود PCB مادربرد استفاده کنید.
در System Information به بخش:
BaseBoard Manufacturer
و
BaseBoard Product
مراجعه کنید.
دانلود BIOS؛ فقط از سایت رسمی
بعد از مشخص شدن مدل دقیق مادربرد وارد سایت رسمی سازنده شوید.
فایل BIOS را از سایتهای متفرقه، انجمنها، کانالها یا لینکهای ناشناس دانلود نکنید.
در صفحه پشتیبانی مادربرد معمولاً بخشی با عنوان:
BIOS & Firmware
یا
Support > BIOS
وجود دارد.
قبل از دانلود، مدل مادربرد را دوباره بررسی کنید.
سپس توضیحات نسخه BIOS را مطالعه کنید. بعضی نسخهها ممکن است Beta باشند یا سازنده برای نصب آنها پیشنیاز خاصی تعیین کرده باشد.
گاهی نیز لازم است قبل از یک نسخه جدید، ابتدا نسخه میانی مشخصی نصب شود. اگر سازنده چنین توضیحی درج کرده، دقیقاً همان ترتیب را رعایت کنید.
نسخه Beta BIOS را نصب کنیم؟
نسخههای Beta معمولاً برای ارائه سریعتر اصلاحات یا پشتیبانی از قابلیتهای جدید منتشر میشوند، اما ممکن است به اندازه نسخه Stable آزمایش نشده باشند.
اگر سیستم شما بدون مشکل کار میکند و قابلیت خاصی از نسخه Beta نیاز ندارید، معمولاً نسخه Stable انتخاب مناسبتری است.
اما اگر سازنده برای حل مشکل مشخص سیستم شما فقط نسخه Beta ارائه کرده باشد، میتوان پس از مطالعه توضیحات و در نظر گرفتن ریسک آن را نصب کرد.
اقدامات مهم قبل از بروزرسانی BIOS
قبل از شروع، چند کار ساده میتواند احتمال بروز مشکل را بسیار کاهش دهد.
در قدم اول از اطلاعات مهم خود نسخه پشتیبان داشته باشید. معمولاً آپدیت BIOS فایلهای SSD یا HDD را پاک نمیکند، اما در هر فرآیند حساس Firmware بهتر است Backup اطلاعات مهم وجود داشته باشد.
همچنین اگر تنظیمات BIOS خاصی انجام دادهاید، از آنها عکس بگیرید یا مقادیرشان را یادداشت کنید.
برای مثال:
XMP یا EXPO
Fan Curve
Boot Priority
Resizable BAR
PBO
تنظیمات RAID
تنظیمات مجازیسازی
Secure Boot
CSM
تنظیمات دستی RAM
Undervolt یا Overclock
ممکن است بعد از آپدیت BIOS به حالت پیشفرض بازگردند.
قبل از آپدیت BIOS، BitLocker را بررسی کنید
این مرحله بسیار مهم است.
اگر Windows شما از BitLocker یا Device Encryption استفاده میکند، تغییر Firmware یا تنظیمات TPM ممکن است باعث نمایش صفحه BitLocker Recovery در بوت بعدی شود.
مایکروسافت توصیه میکند برای برخی بروزرسانیهای Firmware و UEFI که خارج از Windows Update انجام میشوند، محافظت BitLocker موقتاً Suspend شود. در غیر این صورت ممکن است سیستم در بوت بعدی Recovery Key درخواست کند.
بنابراین قبل از آپدیت:
ابتدا مطمئن شوید BitLocker Recovery Key خود را در اختیار دارید.
سپس در صورت فعال بودن BitLocker و مطابق دستورالعمل سازنده سیستم، محافظت آن را موقتاً Suspend کنید.
بعد از تکمیل موفق آپدیت و بوت شدن Windows میتوانید BitLocker را دوباره Resume کنید.
آیا برای آپدیت BIOS به فلش نیاز داریم؟
در بیشتر روشهای پیشنهادی، بله.
بهتر است یک USB Flash Drive ساده را با فایل سیستم:
FAT32
فرمت کنید.
توجه داشته باشید که Format کردن فلش تمام اطلاعات موجود روی آن را پاک میکند.
MSI برای روش M-FLASH نیز استفاده از فلش FAT32 را توصیه میکند و ASUS برای EZ Flash از حافظه USB با فرمت FAT16/32 پشتیبانی میکند.
بعد از دانلود BIOS، فایل ZIP را Extract کنید.
در بعضی مادربردها میتوانید فایل BIOS را مستقیماً روی فلش قرار دهید.
اما در روشهای BIOS Flashback ممکن است لازم باشد فایل را به نام مشخصی Rename کنید.
همیشه دستورالعمل همان مدل مادربرد را دنبال کنید.
آموزش بروزرسانی BIOS از داخل BIOS
برای بیشتر کاربران، امنترین و استانداردترین روش استفاده از ابزار داخلی خود BIOS است.
مراحل کلی به این شکل هستند:
- مدل دقیق مادربرد را مشخص کنید.
- BIOS مناسب را از سایت رسمی سازنده دانلود کنید.
- فایل را از حالت ZIP خارج کنید.
- فلش USB را FAT32 کنید.
- فایل BIOS را روی فلش قرار دهید.
- سیستم را Restart کنید.
- با Delete یا F2 وارد BIOS شوید.
- ابزار بروزرسانی BIOS مادربرد را اجرا کنید.
- فایل موردنظر را انتخاب کنید.
- آپدیت را تأیید کنید.
- تا پایان عملیات به سیستم دست نزنید.
در حین آپدیت ممکن است سیستم چند بار Restart شود.
این رفتار میتواند طبیعی باشد.
مهمترین قانون این است که در زمان نوشتن Firmware:
کامپیوتر را خاموش نکنید.
آپدیت BIOS مادربرد ASUS با EZ Flash
در مادربردهای ASUS معمولاً ابزار ASUS EZ Flash 3 داخل UEFI وجود دارد.
ASUS توضیح میدهد که EZ Flash امکان بروزرسانی UEFI BIOS از طریق فایل ذخیرهشده روی USB را فراهم میکند.
ابتدا BIOS مناسب مدل مادربرد را از ASUS Download Center دریافت و Extract کنید.
فایل موردنظر را روی USB با فرمت FAT32 قرار دهید.
سیستم را Restart کرده و با Delete یا F2 وارد BIOS شوید.
سپس بسته به مدل مادربرد وارد:
Tool > ASUS EZ Flash 3 Utility
شوید.
حافظه USB را انتخاب کنید و فایل BIOS را باز کنید.
نسخه جدید نمایش داده میشود.
پس از بررسی نسخه، فرآیند Update را تأیید کنید.
تا زمانی که عملیات تمام نشده است:
سیستم را خاموش نکنید، کابل برق را جدا نکنید و فلش را بیرون نکشید.
پس از تکمیل بروزرسانی، سیستم Restart میشود.
آپدیت BIOS مادربرد MSI با M-FLASH
برای مادربردهای MSI یکی از روشهای اصلی استفاده از M-FLASH است.
طبق راهنمای رسمی MSI ابتدا USB را FAT32 کنید، فایل BIOS مناسب مادربرد را دانلود و Extract کنید و آن را روی USB قرار دهید.
سپس سیستم را Restart کنید و با فشار دادن Delete وارد BIOS شوید.
گزینه:
M-FLASH
را انتخاب کنید.
سیستم ممکن است برای ورود به محیط Flash دوباره Restart شود.
سپس USB و فایل BIOS را انتخاب کنید.
بعد از تأیید، بروزرسانی آغاز میشود.
MSI بهطور مشخص هشدار میدهد که در طول عملیات نباید سیستم خاموش شود، برق قطع شود یا USB خارج شود. پس از پایان فرآیند، کامپیوتر بهصورت خودکار Restart خواهد شد.
آپدیت BIOS مادربرد Gigabyte با Q-Flash
در مادربردهای Gigabyte ابزار داخلی بروزرسانی معمولاً Q-Flash نام دارد.
روش کلی مشابه سایر مادربردهاست.
BIOS مخصوص مدل و Revision مادربرد را از سایت Gigabyte دانلود کنید.
فایل را Extract کرده و روی USB قرار دهید.
سپس وارد BIOS شوید و Q-Flash را اجرا کنید.
فایل BIOS را انتخاب کرده و Update را شروع کنید.
در مادربردهای Gigabyte بررسی Revision مادربرد اهمیت ویژهای دارد؛ زیرا ممکن است یک نام محصول با نسخههای سختافزاری مختلف عرضه شده باشد.
Revision معمولاً روی PCB مادربرد یا برچسب محصول نوشته شده است.
آپدیت BIOS مادربرد ASRock با Instant Flash
ASRock ابزار Instant Flash را در BIOS بسیاری از مادربردهای خود ارائه میکند.
طبق راهنمای رسمی ASRock میتوانید فایل BIOS را روی حافظه FAT32 قرار داده، هنگام POST با F2 وارد BIOS شوید و Instant Flash را اجرا کنید. این ابزار فایلهای مناسب مادربرد را شناسایی و نمایش میدهد.
در بعضی مادربردها امکان دسترسی مستقیم به Instant Flash با کلید F6 در هنگام POST نیز وجود دارد.
بعد از انتخاب فایل مناسب، فرآیند Flash آغاز میشود.
تا زمانی که پیام تکمیل عملیات نمایش داده نشده است سیستم را خاموش نکنید.
BIOS Flashback چیست؟
BIOS Flashback یکی از کاربردیترین قابلیتهای مادربردهای جدید است.
با این قابلیت در برخی مدلها میتوان BIOS را حتی زمانی که کامپیوتر بهصورت معمول POST نمیشود، بروزرسانی کرد.
این ویژگی خصوصاً زمانی مفید است که یک CPU جدید خریداری کردهاید اما مادربرد با BIOS قدیمی نمیتواند آن پردازنده را شناسایی کند.
بسته به مادربرد، ممکن است برای BIOS Flashback حتی به CPU، RAM یا کارت گرافیک نیاز نباشد.
برای مثال ASRock درباره BIOS Flashback توضیح میدهد که در مادربردهای پشتیبانیشده میتوان با USB و اتصال منبع تغذیه BIOS را بروزرسانی کرد و CPU، RAM یا GPU الزامی نیستند.
MSI نیز Flash BIOS Button را برای مدلهای سازگار ارائه میکند که میتواند در شرایطی که سیستم بوت نمیشود برای Refresh کردن BIOS استفاده شود.
ASUS نیز قابلیت مشابهی با نام USB BIOS FlashBack ارائه میدهد.
آموزش کلی استفاده از BIOS Flashback
روش دقیق Flashback بین مادربردها متفاوت است، بنابراین دفترچه مادربرد اولویت دارد؛ اما فرآیند عمومی معمولاً چنین است:
ابتدا BIOS دقیق مدل مادربرد را دانلود کنید.
USB را با FAT32 فرمت کنید.
فایل BIOS را Extract کنید.
اگر سازنده ابزار Rename یا نام خاصی تعیین کرده است، فایل BIOS را دقیقاً به همان نام تغییر دهید.
فایل را معمولاً در Root فلش قرار دهید.
فلش را به پورت مخصوص BIOS Flashback در پنل پشت مادربرد متصل کنید.
این پورت معمولاً با عبارتهایی مانند:
BIOS
Flash BIOS
BIOS Flashback
مشخص شده است.
کابل برق 24 پین مادربرد و در صورت نیاز کابل CPU Power را مطابق دفترچه متصل کنید.
پاور باید به برق وصل و کلید آن روشن باشد، اما خود سیستم معمولاً در حالت خاموش قرار دارد.
سپس دکمه Flashback را برای مدت مشخصشده نگه دارید.
LED مخصوص شروع به چشمک زدن میکند.
تا زمانی که LED خاموش یا طبق دستورالعمل سازنده وضعیت تکمیل را نشان نداده است، به سیستم دست نزنید.
برای نمونه ASUS در دستورالعمل USB BIOS FlashBack تأکید میکند هنگام انجام Flashback نباید USB خارج شود، برق قطع شود یا عملیات با ریست سیستم مختل شود.
هنگام آپدیت BIOS برق قطع شود چه اتفاقی میافتد؟
قطع برق یکی از خطرناکترین اتفاقات هنگام Flash کردن BIOS است.
در زمان بروزرسانی، اطلاعات Firmware جدید روی حافظه Flash مادربرد نوشته میشوند. اگر فرآیند در میانه کار قطع شود، ممکن است Firmware ناقص باقی بماند.
در این شرایط احتمال دارد مادربرد دیگر POST نکند.
به همین دلیل اگر منطقه شما نوسان یا قطعی برق دارد، استفاده از UPS مناسب هنگام بروزرسانی BIOS ایده خوبی است.
در بعضی مادربردها BIOS Flashback یا قابلیتهایی مانند Dual BIOS میتوانند به Recovery کمک کنند، اما نباید به وجود آنها بهعنوان جایگزین رعایت احتیاط تکیه کرد.
آیا آپدیت BIOS اطلاعات ویندوز را پاک میکند؟
در حالت عادی خیر.
BIOS روی حافظه Firmware مادربرد ذخیره میشود و آپدیت آن مستقیماً اطلاعات SSD یا HDD را حذف نمیکند.
اما تنظیمات BIOS ممکن است Reset شوند.
این موضوع در سیستمهایی که از RAID، BitLocker، تنظیمات خاص Boot یا Storage Configuration استفاده میکنند اهمیت بیشتری دارد.
اگر تنظیمات Storage بعد از Update تغییر کند، حتی ممکن است Windows در نگاه اول بوت نشود؛ در حالی که اطلاعات روی SSD همچنان وجود دارند.
به همین دلیل قبل از تغییر تنظیمات، وضعیت فعلی BIOS را ثبت کنید.
بعد از آپدیت BIOS چه کار کنیم؟
پس از پایان موفق آپدیت اجازه دهید سیستم کامل Restart شود.
اولین Boot ممکن است بیشتر از حالت معمول طول بکشد.
در پلتفرمهای DDR5 مادربرد ممکن است دوباره Memory Training انجام دهد و چند بار Restart شود.
برای همین در اولین بوت عجله نکنید و سیستم را به اجبار خاموش نکنید.
پس از ورود به BIOS ابتدا نسخه BIOS را بررسی کنید و مطمئن شوید نسخه جدید نصب شده است.
سپس تنظیمات مهم را کنترل کنید.
فعال کردن دوباره XMP یا EXPO
یکی از اولین تنظیماتی که بعد از آپدیت BIOS باید بررسی شود، پروفایل RAM است.
آپدیت BIOS ممکن است تنظیمات را به Default برگرداند و در نتیجه XMP یا EXPO غیرفعال شود.
اگر یک کیت DDR5-6000 دارید، ممکن است بعد از Reset شدن BIOS رم با سرعت استاندارد پایینتری اجرا شود.
بنابراین وارد BIOS شوید و در صورت پایداری سیستم پروفایل:
XMP
برای بسیاری از سیستمهای Intel
یا
EXPO
برای بسیاری از سیستمهای AMD
را دوباره فعال کنید.
Boot Priority را بررسی کنید
اگر سیستم بعد از آپدیت مستقیماً وارد BIOS میشود، قبل از هر کار بررسی کنید SSD حاوی Windows شناسایی شده باشد.
سپس به قسمت:
Boot Priority
بروید.
معمولاً باید گزینه:
Windows Boot Manager
روی SSD اصلی بهعنوان Boot Option اول قرار گرفته باشد.
اگر Boot Mode یا CSM تغییر کرده باشد نیز ممکن است Windows بوت نشود.
تنظیمات را بدون اطلاع تغییر ندهید و ابتدا وضعیت UEFI و Secure Boot قبلی را بررسی کنید.
TPM و Secure Boot بعد از BIOS Update
در سیستمهای Windows 11 بررسی TPM و Secure Boot نیز مهم است.
Secure Boot یکی از قابلیتهای امنیتی Firmware است که تنها به Boot Componentهای مورد اعتماد و امضاشده اجازه اجرا میدهد. مایکروسافت توضیح میدهد که تنظیمات Firmware یا UEFI میتوانند وضعیت Secure Boot را تغییر دهند.
در مادربردهای AMD ممکن است TPM با نام:
fTPM
و در Intel با نام:
PTT
نمایش داده شود.
پس از BIOS Update وضعیت آنها را بررسی کنید، مخصوصاً اگر Windows یا BitLocker به این تنظیمات وابسته است.
Resizable BAR را بررسی کنید
در یک کامپیوتر گیمینگ بهتر است بعد از بروزرسانی BIOS وضعیت Resizable BAR نیز بررسی شود.
آپدیت یا Load Defaults ممکن است تنظیمات مربوط به:
Above 4G Decoding
و
Resizable BAR
را تغییر دهد.
اگر CPU، GPU و مادربرد شما از این قابلیت پشتیبانی میکنند، معمولاً فعال بودن آن توصیه میشود.
Fan Curve بعد از BIOS Update
اگر قبلاً سرعت فنهای کیس یا CPU را تنظیم کردهاید، احتمال دارد Fan Curve بعد از آپدیت Reset شود.
به بخشهایی مانند:
Q-Fan
Smart Fan
Hardware Monitor
Fan Control
مراجعه کنید.
سرعت CPU Fan و در سیستمهای AIO سرعت Pump را نیز بررسی کنید.
در اولین بوت بعد از آپدیت، دمای CPU را کنترل کنید تا مطمئن شوید فن و پمپ عملکرد طبیعی دارند.
سیستم بعد از آپدیت BIOS روشن نمیشود؛ چه کنیم؟
در اولین قدم عجله نکنید.
بهخصوص در سیستمهای DDR5 ممکن است اولین POST مدت بیشتری طول بکشد.
اگر بعد از مدت مناسب همچنان تصویری دریافت نکردید، چراغهای Debug مادربرد را بررسی کنید:
CPU
DRAM
VGA
BOOT
سپس سیستم را خاموش کرده و در صورت نیاز مراحل زیر را انجام دهید:
RAM را مجدداً نصب کنید.
با یک ماژول RAM بوت کنید.
کابلهای برق CPU و مادربرد را بررسی کنید.
کارت گرافیک را دوباره نصب کنید.
مانیتور را به خروجی صحیح متصل کنید.
در صورت نیاز CMOS را Reset کنید.
اگر مادربرد BIOS Flashback دارد، امکان Recovery با نسخه صحیح BIOS را نیز بررسی کنید.
Clear CMOS چیست و چه زمانی لازم میشود؟
Clear CMOS تنظیمات BIOS را به مقادیر پیشفرض برمیگرداند.
این کار BIOS را به نسخه قبلی برنمیگرداند؛ فقط تنظیمات ذخیرهشده را Reset میکند.
اگر بعد از تغییر RAM، Overclock یا BIOS Update سیستم POST نمیکند، Clear CMOS میتواند مفید باشد.
روش انجام آن بسته به مادربرد متفاوت است.
ممکن است مادربرد:
دکمه Clear CMOS
دو پین CLRTC/CLR_CMOS
یا باتری CMOS
داشته باشد.
همیشه روش دقیق را از دفترچه مادربرد بررسی کنید و قبل از Clear CMOS سیستم را خاموش و برق آن را قطع کنید.
آیا میتوان BIOS را Downgrade کرد؟
در برخی مادربردها بله و در برخی دیگر خیر.
سازنده ممکن است به دلایل امنیتی یا تغییر Firmware اجازه بازگشت به نسخه قدیمیتر را ندهد.
گاهی نیز نسخه جدید BIOS ساختار Firmware را تغییر میدهد و Downgrade مسدود میشود.
بنابراین قبل از نصب BIOS جدید توضیحات همان نسخه را مطالعه کنید.
اگر عبارتهایی مانند:
Cannot be rolled back
یا هشدار درباره عدم امکان بازگشت مشاهده کردید، آن را جدی بگیرید.
BIOS را از داخل ویندوز آپدیت کنیم یا BIOS؟
برخی سازندگان ابزارهایی برای بروزرسانی Firmware از داخل Windows ارائه میکنند.
با این حال، برای مادربردهای دسکتاپ در بسیاری از مواقع استفاده از ابزار داخلی UEFI مانند EZ Flash، M-FLASH، Q-Flash یا Instant Flash روش ساده و مستقیمی است، زیرا فرآیند به اجرای Windows و برنامههای پسزمینه وابسته نیست.
اگر سازنده برای مدل شما روش خاصی توصیه کرده، همان روش را دنبال کنید.
روی لپتاپها شرایط میتواند متفاوت باشد و بسیاری از سازندگان بروزرسانی Firmware را از طریق ابزار اختصاصی یا Windows Update ارائه میکنند.
اشتباهات رایج هنگام بروزرسانی BIOS
بزرگترین اشتباه انتخاب BIOS مربوط به مدل اشتباه مادربرد است.
قبل از Flash همیشه نام مدل و در صورت وجود Revision را دوباره بررسی کنید.
اشتباه بعدی خارج نکردن فایل از ZIP است. ابزار BIOS معمولاً به فایل Firmware واقعی نیاز دارد، نه فایل ZIP دانلودشده.
فرمت اشتباه فلش نیز میتواند باعث شناسایی نشدن فایل شود.
برای بسیاری از روشها FAT32 گزینه استاندارد است.
خاموش کردن سیستم به دلیل تصور هنگ کردن Update نیز اشتباه بسیار خطرناکی است.
بعضی مراحل بروزرسانی ممکن است چند دقیقه بدون تغییر ظاهری ادامه پیدا کنند.
همچنین بعد از پایان Update، Restartهای متعدد در بعضی سیستمها طبیعی هستند.
اشتباه رایج دیگر فراموش کردن BitLocker است. همیشه قبل از تغییر Firmware وضعیت Encryption و Recovery Key را بررسی کنید.
آیا آپدیت BIOS عملکرد بازی را افزایش میدهد؟
معمولاً نباید BIOS Update را بهعنوان یک روش مستقیم افزایش FPS در نظر گرفت.
اما در بعضی شرایط بهبود Microcode، AGESA، سازگاری حافظه یا پشتیبانی بهتر از CPU میتواند روی عملکرد یا پایداری اثر بگذارد.
برای مثال اگر BIOS جدید باعث شود RAM با EXPO یا XMP پایدارتر کار کند، ممکن است عملکرد کلی سیستم بهتر شود.
همچنین بروزرسانیهای Firmware گاهی مشکلات مرتبط با Boost پردازنده یا Resizable BAR را اصلاح میکنند.
بنابراین اثر BIOS Update بر Gaming کاملاً به نسخه و سختافزار بستگی دارد.
آیا برای نصب CPU جدید باید BIOS را آپدیت کنیم؟
اولین کار بررسی صفحه CPU Support List مادربرد است.
در این صفحه معمولاً مقابل هر CPU حداقل BIOS Version موردنیاز نوشته شده است.
اگر نسخه BIOS فعلی مادربرد برابر یا جدیدتر از نسخه موردنیاز باشد، نیازی به Update برای شناسایی آن CPU ندارید.
اما اگر BIOS قدیمیتر باشد، ابتدا باید آن را بروزرسانی کنید.
در این شرایط قابلیت BIOS Flashback ارزش زیادی دارد، زیرا در مادربردهای پشتیبانیشده میتواند مشکل «CPU جدید برای آپدیت BIOS نیاز است، اما BIOS قدیمی CPU جدید را نمیشناسد» را حل کند.
چکلیست امن بروزرسانی BIOS
قبل از شروع مطمئن شوید:
مدل دقیق مادربرد را میدانید.
Revision مادربرد را در صورت وجود بررسی کردهاید.
نسخه فعلی BIOS را ثبت کردهاید.
Release Notes نسخه جدید را خواندهاید.
فایل را از سایت رسمی سازنده دانلود کردهاید.
USB مناسب و FAT32 آماده است.
فایل BIOS از ZIP خارج شده است.
در صورت نیاز فایل با نام صحیح Rename شده است.
از تنظیمات مهم BIOS عکس گرفتهاید.
BitLocker Recovery Key در دسترس است.
در صورت نیاز BitLocker Suspend شده است.
برق سیستم پایدار است.
در طول Flash سیستم را خاموش نخواهید کرد.
بعد از Update نیز XMP/EXPO، Boot Priority، Secure Boot، TPM، Resizable BAR و Fan Settings را بررسی خواهید کرد.
سوالات متداول درباره آپدیت BIOS
آیا آپدیت BIOS خطرناک است؟
اگر فایل صحیح و روش رسمی سازنده استفاده شود، بروزرسانی BIOS معمولاً فرآیند مشخص و قابل انجامی است. با این حال قطع برق، فایل اشتباه یا متوقف کردن فرآیند میتواند باعث Boot نشدن مادربرد شود.
آیا آپدیت BIOS باعث پاک شدن Windows میشود؟
خیر، معمولاً اطلاعات SSD پاک نمیشوند؛ اما تنظیمات BIOS ممکن است Reset شوند و نیاز به تنظیم مجدد Boot Priority یا گزینههای Storage داشته باشید.
BIOS هر چند وقت یک بار باید آپدیت شود؟
هیچ بازه زمانی ثابتی وجود ندارد. BIOS را زمانی بروزرسانی کنید که نسخه جدید قابلیت، سازگاری، رفع باگ یا اصلاح امنیتی موردنیاز شما را ارائه میدهد.
آپدیت BIOS چقدر طول میکشد؟
زمان دقیق بسته به مادربرد و روش Update متفاوت است. معمولاً خود فرآیند Flash چند دقیقه طول میکشد و اولین Boot بعد از Update نیز ممکن است به دلیل Memory Training بیشتر از حد معمول زمان ببرد.
اگر سیستم وسط BIOS Update خاموش شود چه میشود؟
ممکن است Firmware ناقص شود و مادربرد دیگر Boot نشود. اگر مادربرد BIOS Flashback یا سیستم Recovery داشته باشد، ممکن است بتوان BIOS را بازیابی کرد.
بعد از BIOS Update باید Windows را دوباره نصب کنیم؟
خیر. در حالت عادی هیچ نیازی به نصب مجدد Windows وجود ندارد.
آیا BIOS Flashback بدون CPU کار میکند؟
در مادربردهایی که بهصورت رسمی از این قابلیت پشتیبانی میکنند، در بسیاری از موارد بله. برای مثال ASRock در مادربردهای Flashback پشتیبانیشده اعلام میکند CPU، RAM و GPU برای این فرآیند ضروری نیستند.
جمعبندی
بروزرسانی BIOS کامپیوتر میتواند مشکلات سازگاری را برطرف کند، پشتیبانی از پردازندههای جدید را اضافه کند و در برخی سیستمها باعث افزایش پایداری RAM، CPU و سایر قطعات شود. با این حال، BIOS Update کاری نیست که بدون دلیل و بدون بررسی انجام شود.
قبل از هر چیز باید مدل دقیق مادربرد و نسخه فعلی BIOS را پیدا کنید و سپس Release Notes نسخه جدید را مطالعه کنید. فایل BIOS را فقط از وبسایت رسمی ASUS، MSI، Gigabyte، ASRock یا سازنده مادربرد خود دریافت کنید و روش Update توصیهشده همان شرکت را دنبال کنید.
برای بیشتر کامپیوترهای دسکتاپ، استفاده از ابزارهای داخلی مانند ASUS EZ Flash، MSI M-FLASH، Gigabyte Q-Flash و ASRock Instant Flash روش مناسبی برای بروزرسانی Firmware است. مادربردهای مجهز به قابلیت BIOS Flashback نیز امکان بازیابی یا بروزرسانی BIOS را در شرایطی فراهم میکنند که سیستم با CPU جدید POST نمیشود.
مهمتر از همه، در طول فرآیند Flash هرگز سیستم را خاموش نکنید و برق آن را قطع نکنید. قبل از شروع نیز وضعیت BitLocker، Recovery Key و تنظیمات مهم BIOS را بررسی کنید.
پس از بروزرسانی موفق، وارد BIOS شوید و مواردی مانند XMP یا EXPO، Boot Priority، TPM، Secure Boot، Resizable BAR و تنظیمات فنها را دوباره کنترل کنید. اگر تمام این مراحل بهدرستی انجام شوند، بروزرسانی BIOS میتواند با ریسک بسیار کمتر و بدون ایجاد مشکل برای سیستم انجام شود.
